Tanden controleren bij een dwergkonijn: hoe doe je dat zelf?

Stel je even voor: je hebt een pluizige bol wol in huis, je dwergkonijn.

Ze rent vrolijk door de kooi, knabbelt aan een takje en kijkt je met die grote, lieve ogen aan. Maar wist je dat die lieve knager continu aan het werk is? Het gebit van een konijn groeit namelijk door, de hele tijd.

Bij konijnen noemen we dat ‘elodonten’. Dat betekent dat de tanden en kiezen doorgroeien.

Bij een gezond konijn slijten ze door het eten van hooi en gras netjes af.

Maar helaas, bij dwergkonijnen gaat dat lang niet altijd goed. Problemen met tanden zijn helaas een veelvoorkomende kwaal bij kleine rassen. Als baasje kun je veel doen. In dit artikel lees je precies hoe je zelf de tanden van je dwergkonijn controleert en wat je moet weten om pijn te voorkomen.

Waarom tandencheck zo belangrijk is

Bij een dwergkonijn is de schedel smaller dan bij een groot konijn, maar de tanden groeven even hard door. Dat zorgt voor een mismatch.

De tanden en kiezen kunnen te lang worden, scheef groeien of zelfs in de wang of tong prikken. Dit is vaak onzichtbaar vanaf de buitenkant, maar het doet ontzettend veel pijn. Een konijn laat namelijk niet snel merken dat het ziek is.

Het is een prooidier. Pas als het echt niet meer gaat, eten ze minder of stoppen ze helemaal met eten.

Om leed te voorkomen, is regelmatig controleren dus essentieel. Je hoeft geen dierenarts te zijn om de basics te checken, maar je moet wel weten waar je op moet letten.

Hoe ziet een gezond konijnengebit eruit?

Voordat je begint, is het goed om te weten wat normaal is.

Een dwergkonijn heeft vier snijtanden. Twee boven en twee onder. De bovenste zijn vaak wat smaller dan de onderste. Achter die snijtanden zitten de zogenaamde ‘kleine snijtandjes’, die zie je niet direct.

Verder heeft het konijn achterin de bek kiezen. Die kun je met het blote oog niet zien zonder de bek open te doen.

Een gezond gebit heeft een mooie, rechte stand. De snijtanden mogen niet te lang zijn en moeten scherp afgesleten zijn.

Een teken van een goed gebit is dat de snijtanden netjes op elkaar aansluiten. Als je konijn knabbelt, slijten ze elkaar af.

Stap 1: De voorbereiding

Wil je de tanden controleren? Zorg eerst voor een rustige omgeving.

Je konijn moet zich veilig voelen. Haal je konijn uit de ren en zet het op schoot of op een verhoogde, stabiele ondergrond. Een badkamer is soms handig vanwege de verlichting, maar zorg dat je konijn niet kan wegschieten. Gebruik eventueel een handdoek om je konijn in te wikkelen (de 'bunny burrito' methode).

Dit voorkomt dat het beestje krabt of wegschiet. Neem de tijd. Als jij gestrest bent, voelt je konijn dat direct.

De juiste tools

Je hebt niet veel nodig, maar goede verlichting is het allerbelangrijkste. Gebruik een zaklamp of de zaklampfunctie op je telefoon.

Een kleine, schone spiegel (zoals een tandschildje) kan handig zijn om de achterkant te zien, maar is niet strikt noodzakelijk voor de basischeck. Zorg dat je handen schoon zijn.

Stap 2: De buitenkant bekijken

Begin met het controleren van de zichtbare delen. Kijk naar de snijtanden. Zijn ze recht?

Zitten er barstjes in? Zien ze er wit en gezond uit of zijn ze geel of bruin?

Let op de positie van de onderkaak. Als de onderste snijtanden te ver naar voren staan (dat heet prognathie), zie je dat vaak als een soort ‘bevertandje’. Dit is een erfelijke afwijking bij dwergkonijnen en geeft vaak problemen. Kijk ook naar de kin en de wangen. Zitten er klitten?

Is er sprake van overmatig kwijlen (slobbers)? Kwijlen is een groot alarmbel: het betekent vaak dat de kiezen in de wang prikken of dat er een abces zit.

Stap 3: De bek openen – de moeilijke stap

Het openen van de bek van een konijn is lastig en moet voorzichtig.

Je moet weten dat de kaak van een konijn erg sterk is, maar ook gevoelig. Forceer niets. Gebruik je duim en wijsvinger.

Plaats je duim op de kin van het konijn en je wijsvinger achter de wang (links en rechts). Druk zachtjes. De bek zal een klein beetje openen. Het is de bedoeling dat je de snijtanden ziet waar ze samenkomen. Let op: probeer niet de kiezen te zien door de bek ver open te trekken.

Dat is pijnlijk en onnodig voor een basischeck. De kiezen zijn moeilijk te zien zonder speciale apparatuur.

Wat je moet zien bij de snijtanden

Focus op de snijtanden en het gebied direct erachter. De snijtanden moeten scherp zijn en een horizontale lijn vormen. De bovenste snijtanden moeten net iets voor de onderste uitkomen.

Als je konijn knaagt, slijten ze scherp af. Als de tanden te lang worden, zie je dat ze gaan krullen of dat de onderste tanden over de bovenste heen groeien (of andersom).

Let op het 'gat' achter de snijtanden. Daar waar de kleine snijtandjes zitten (die zie je niet direct), mag geen voer vastzitten.

Als er voer blijft plakken, is er vaak iets mis met de stand of de slijtage.

Stap 4: De kiezen controleren

De kiezen zijn de echte boosdoeners bij dwergkonijnen. Helaas kun je de kiezen niet zelf goed zien zonder een kijker (endoscoop) of speciaal mondspekulum.

Je kunt wel signalen zien dat er iets mis is met de kiezen. Voel voorzichtig aan de zijkant van de kaak. Zit er een bult? Is de kaak asymmetrisch?

Dit kan wijzen op worteltopontsteking of abcessen door kiezen die door de kaak groeien. Let op het gedrag.

Eet je konijn minder hooi? Pakt het alleen nog maar zacht voer?

Krabt het aan de mond? Dit zijn signalen van kiespijn. Als je twijfelt over de kiezen, ga dan naar de dierenarts.

Zij kunnen met een kijker (endoscoop) de kiezen bekijken zonder het konijn onder narcose te hoeven brengen. Dat is pijnloos en snel.

Veel voorkomende problemen bij dwergkonijnen

Bij dwergkonijnen komen bepaalde afwijkingen vaak voor. Hieronder de meest bekende:

• Overbeet: De onderkaak is te lang en de onderste tanden groeien over de bovenlip. Dit zorgt voor wondjes op de neus.
• Onderbeet: De bovenkaak is te lang. De bovenste tanden groeien naar beneden in de tong. Dit is vaak erfelijk en lastig te verhelpen.
• Kromme kiezen: De kiezen groeien schuin of in de wang. Dit is pijnlijk en zorgt voor moeilijk eten.

Bij twijfel over de stand van de tanden, raadpleeg altijd een konijnendierenarts. Sommige problemen zijn te verhelpen door slijpen (door de dierenarts), maar bij ernstige afwijkingen is het soms beter om het dier niet te laten lijden.

Wanneer moet je naar de dierenarts?

Hoewel je zelf veel kunt controleren, zijn er momenten dat je professionele hulp nodig hebt.

• Je konijn stopt met eten (niet eten is een noodsituatie!).
• Je ziet kwijlen of natte vacht onder de kin.
• Je voelt bulten aan de kaak.
• Je ziet bloed of wondjes in de bek.
• De tanden duidelijk scheef groeien of gebroken zijn.

Ga direct naar de dierenarts als: Regelmatige controle door een dierenarts (bijvoorbeeld jaarlijks) is voor dwergkonijnen vaak aan te raden, zelfs als je zelf niets vermoedt. Zij kunnen de kiezen met speciale apparatuur bekijken.

Verzorging en voeding

Voeding speelt een enorme rol in de gezondheid van het gebit. Het belangrijkste is hooi.

Hooi bevat ruwe vezels die zorgen voor een natuurlijke slijtage van de tanden. Geef dagelijks voldoende hooi (minimaal een hoeveelheid ter grootte van het konijn). Laat je konijn knagen aan takken. Wilgentakken zijn ideaal. Ze zijn veilig en helpen de tanden te slijten.

Vermijd te veel korrels of pellets. Te veel korrels zorgen voor snelle groei van de tanden zonder dat ze goed slijten.

Let op speeltjes. Geef speeltjes van stevig karton of hout.

Plastic speeltjes kunnen schadelijk zijn als ze stukgaan.

Conclusie

Zelf de tanden van je dwergkonijn controleren is niet moeilijk als je weet waar je op moet letten. Door regelmatig te kijken naar de snijtanden, het gedrag in de gaten te houden en vooral veel hooi te geven, voorkom je veel leed. Twijfel je?

Schroom niet om een dierenarts te bellen. Een gezond gebit betekent een gelukkig konijn. En dat gun je je pluizige vriend natuurlijk!